Zločin nad Bošnjacima Bukovice, seoskog područja od 37 sela na zapadnom dijelu opštine Pljevlja, u kontinuitetu traje gotovo stotinu godina. Ovo naselje je tokom 20. vijeka više puta bilo meta etničkog čišćenja, od Prvog i Drugog svjetskog rata, pa sve do ratova devedesetih godina, prilikom raspada SFRJ.
U prošlosti Bukovica je imala ogroman historijski značaj.
Gligorije Božović je u beogradskoj ‘’Politici’’ od 21. 03. 1933. godine, u reportaži ‘’Begovska Bukovica’’, zapisao, između ostalog, sljedeće: ‘’…Među najstarijim stanovnicima ovog područja smatraju se stanovnici Bukovice.
Imaju džamiju stariju od pljevaljske. Veliki broj, gotovo svaki treći je, ako ne beg, a ono aga. Ni Bihor nije toliko begovski kao Bukovica…’’
Ova tvrdnja se može potkrijepiti činjenicom da se islam na ovom prostoru upravo počeo širiti na seoskom području, a da se najstarije džamije nalaze u neposrednom okruženju, kao: džamija u Ustikolini iz 1448/49., Aladža u Foči iz 1550/51. te Sinan-begova u Čajniću i Husein-pašina u Pljevljima iz 1569/70. godine.
Kako Bukovica gravitira između ovih mjesta, a u prošlosti je bila jako naseljena, može se sa sigurnošću pretpostaviti da je morala imati bar jednu džamiju iz tog perioda.
Površina Bukovice zauzima prostor od 104 km kv., a okružena je granicom sa R BiH u dužini od 140 km. Još od najstarijih vremena je bila naseljena. To nam svjedoče groblja kojih na prostoru Bukovice ima zaista mnogo. Nerijetko se u istom groblju mogu naći bogumilski stećci, sarkofazi raznih veličina (mramorni), turbeta, turski nišani i nišani s kraja XX vijeka. Primjer imamo u selu Budijevici, a i na dugim bližim lokacijama.
Na prostoru Bukovice u prošlosti su egzistirala tri džemata, koji su upotpunjavali svoje vjerske potrebe u tri džamije, koje su se nalazile u selima: Planjsko, Rosulje i Raščići.
Sve tri džamije su popaljene u toku Prvog svjetskog rata, kada je ubijen i najveći broj muslimanskog stanovnistva Bukovice.
Poslije 1920. godine obnovljene su sve tri džamije i preostalo stanovnistvo je ponovo formiralo naselja približno iste veličine.
U toku Drugog svjetskog rata, tačnije u periodu od 4-7. februara 1943. godine, Bukovica je ponovo popaljena zajedno sa svoje tri džamije.
Žrtve iz Drugog svjetskog rata popisane su u knjizi Vladimira Dedijera i Antuna Miletića. Kako se navodi, četničke jedinice popalile su u februaru 1943. godine bukovička sela, pobivši oko 570 staraca, žena i djece.
Samo u jednom selu, Močevićima, ubijeno je 90 lica sa prezimenom Močević, starosti od jednog mjeseca do 76 godina.
Nakon završetka Drugog svjetskog rata i povratka preostalog izbjeglog stanovništva u Bukovicu, počela je normalizacija vjerskog i uopšte kulturnog života.
Tako je 1959. godine izgrađena po treći put na istim temeljima džamija u selu Rosulje, koja je ujedno bila i prva džamija izgrađena na teritoriji Crne Gore poslije Drugog svjetskog rata.
Druga džamija koja je izgrađena po treći put na istim temeljima je u selu Planjsko, a svečano je otvorena 03.09.1967. godine, za koju se tvrdi da je postojala još od 1693. godine.
Treća džamija u selu Raščići nije obnavljana, a džemat Raščićki je pripojen džematu Rosulje.
Od džamije u Raščićima je ostao vrlo visok i lijep kameni minaret iz osmanskog perioda sve do 1993. godine. Naime, 19. aprila 1993. godine ponovo je zapaljena i uništena džamija u selu Planjsko, a 20. maja 1993. godine porušen je eksplozivom kameni minaret u Raščićima visok 25 metara.
Na zahtjev Bukovičana koji pripadaju ovom džematu, a žive u Sarajevu, Goraždu i drugim mjestima, pokrenuta je inicijativa za obnovu džamije u Raščićima. Urađen je projekat buduće džamije, nakon čega je Mešihat Islamske zajednice u Crnoj Gori izdao saglasnost za potpunu rekonstrukciju džamije u Raščićima. Odbor Islamske zajednice Pljevlja je pokrenuo aktivnosti oko ponovne izgradnje džamije, formirao je građevinski Odbor, za čijeg predsjednika je imenovan Nijaz Raščić.
Kamen temeljac za obnovu džamije upriličen je 27. avgusta 2016 godine, kada je organizovan i tradicionalni Mevlud, a kamen temeljac položio je Enis ef. Burdžević, izaslanik reisa Islamske zajednice u Crnoj Gori. Svečanosti su prisustvovali pored pljevaljskih imama i predsjednik Odbora Islamske zajednice Čajniče, Šaćir-beg Raščić koji živi u Goraždu, a potiče iz ovog mjesta, kao i Šaćir ef. Smailović, nekada glavni imam u Podgorici, a u periodu 1960-67 obavljao je imamsku dužnost na ovom području.
U periodu od 27. 08. do 20. 10. (za svega oko 50 dana) džamija je izgrađena i pokrivena, a tokom predhodna dva mjeseca ugrađena je stolarija, izvršeno malterisanje i izgrađena munara.
Za razliku od zločina iz prethodnih ratova zločini iz devedesetih godina su dokumentovani, ali je odnos države i nadležnih institucija u procesuiranju ratnih zločina bio pasivan i bez odlučnosti da se pred lice pravde izvedu svi odgovorni.
Dolaskom Vojske Jugoslavije (VJ) i policije Crne Gore na prostor Bukovice počele su i nevolje muslimanskog stanovništva. Dana 15. februara 1993. godine grupa od deset do dvadeset uniformisanih lica kidnapovala je Ramizu Bungur iz sela Kruševci i cijelu njenu porodicu: snahu Zlatiju sa dvoje maloljetne djece, jedno od dvije i po godine i jedno od osam mjeseci i sina Mamka starog 14 godina i odvela ih u zatvor u Čajniče, gdje su proveli tri i po mjeseca. Nakon toga, razmijenjeni su za srpske borce u Goraždu.
Druga otmica iz sela Ravni desila se 16. februara 1993. godine. Grupa od oko dvadesetak vojnika RS upala je u selo i kidnapovala šest lica sa prezimenom Bungur (Osman, Almasa, Sevda, Vezira, Lamka i Devla). Tom prilikom ubijen je Latif Bungur, rođen 1905. godine, koji zbog starosti nije mogao da ide sa ostalom grupom.
Ni seoska groblja u to vrijeme nisu mogla ostati mirna, pucalo se po nadgrobnim spomenicima. Zapaljena je i džamija u selu Planjsko 19. aprila 1993 godine. Nikada nije pokretana istraga povodom uništavanja ove džamije.
Epilog događaja u Bukovici u periodu od 1992. do 1995. godine je sljedeći: ubijeno je šest osoba, 11 osoba bilo je kidnapovano i odvedeno u zatvor u Čajniče, kao posljedicu torture samoubistvo su izvršile dvije osobe, gotovo svo muško stanovništvo više puta je pretučeno, zapaljeno je najmanje osam kuća, a sva pokretna imovina opljačkana je, kuće devastirane i uništene. Raseljeno je oko 125 porodica sa 330 članova.
Nakon svih ovih događaja i atmosfere straha, većina muslimanskog stanovništva pobjegla je iz Bukovice.
Izbjeglice se još nisu vratile u porušena i popaljena bukovička sela, a počinioci zločina još uvijek nisu procesuirani i sankcionisani.
FB.Esad Rahić
